Chuyên gia đề xuất chứng khoán hóa nợ xấu, đưa lên thị trường đại chúng để tất cả mọi người đều góp tay vào
Tại tọa đàm "Giảm lãi suất - Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng hai con số", TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni cho rằng khi nói lãi suất cao, câu hỏi đầu tiên phải là "cao so với cái gì".
Theo ông, trong các mô hình của ngân hàng trung ương có khái niệm lãi suất tự nhiên, tức mức lãi suất phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế. Khi kinh tế Việt Nam tăng trưởng rất nhanh, năm nay khoảng 10%, lãi suất tự nhiên cũng phải cao lên, kéo theo lãi suất trên thực tế.
Lãi suất là giá của vốn, và "giá chỉ có thể giảm khi cạnh tranh tăng lên", ông Tú Anh nói. Ngân hàng giảm giá để giành thị phần của đối thủ; mất về giá nhưng tăng về lượng thì tổng lợi nhuận vẫn cao hơn. Vì vậy, ông đề xuất siết chặt các chuẩn an toàn đối với ngân hàng như vốn tối thiểu, tỷ lệ an toàn vốn, yêu cầu với các ngân hàng quan trọng về mặt hệ thống (D-SIB), rồi để các ngân hàng tự do cạnh tranh.
Theo ông Tú Anh, lãi suất cho vay gồm bốn cấu phần: chi phí vốn, chi phí quản lý, chi phí dự phòng rủi ro và lợi nhuận dự kiến của ngân hàng.
Các ngân hàng đã giảm được nhiều chi phí quản lý nhờ tự động hóa, số hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Ông đánh giá ngành ngân hàng đi đầu trong việc này. Nhưng chi phí quản lý chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. "Cái làm tăng lãi suất nằm ở đâu? Là rủi ro", ông Tú Anh nói.
Ông dẫn quy định về phân loại nợ và trích lập dự phòng. Khi một khoản vay chuyển từ nhóm 2 sang nhóm 3, tỷ lệ dự phòng cụ thể tăng từ 5% lên 20%. Nếu tiếp tục xuống nhóm 4, tỷ lệ này tăng lên 50%. Chi phí của khoản vay đó vì vậy tăng vọt.
Theo ông Tú Anh, Chính phủ đang đặt cho Ngân hàng Nhà nước một bài toán "vô cùng khó giải": vừa phải tăng trưởng nhanh, vừa phải ổn định kinh tế vĩ mô. Ổn định giá trị đồng tiền và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội đều là nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà nước và đã được luật hóa.
Ông cho rằng trước hết cần quán triệt nguyên tắc Thủ tướng đã nêu từ đầu năm: không đánh đổi ổn định vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn, mà phải "tăng trưởng nhanh trong dài hạn". Dựa trên quan điểm đó, ông chỉ ra bốn điểm nghẽn của nền kinh tế có thể tập trung giải quyết.
Thứ nhất, tiền nhàn rỗi của Kho bạc Nhà nước. Theo ông Tú Anh, khoản tiền này đang nhàn rỗi "một cách khá là phi lý". Nếu đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, dòng tiền sẽ chuyển từ Kho bạc ra khu vực ngoài nhà nước rồi quay lại hệ thống ngân hàng, giúp giảm áp lực huy động. Ông gọi đây là nguồn "tiền mới" và đánh giá đây là điểm rất quan trọng.
Thứ hai, lệch kỳ hạn. Khoảng 80% nhu cầu vốn của nền kinh tế đang đi qua hệ thống ngân hàng, trong khi các dự án lớn hiện nay kéo dài hàng chục năm và cần lượng vốn rất lớn. Ngân hàng phải huy động ngắn hạn để cho vay dài hạn. "Nếu không có thị trường trái phiếu hoạt động tốt để hỗ trợ hệ thống ngân hàng, sự chênh lệch về kỳ hạn này sẽ đẩy rủi ro của ngân hàng lên, kéo theo lãi suất cho vay cao hơn", ông nói.
Thứ ba, phát huy vai trò của VAMC. Theo TS Tú Anh, vai trò của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) hiện nay chưa phát huy được hết. "Các nước có kinh nghiệm là người ta vốn hóa các khoản nợ xấu này", ông đặt vấn đề. Vị chuyên gia đưa ra ví dụ giả định: VAMC mua khoảng 1 triệu tỷ đồng nợ xấu, tính trung bình có thể thu hồi được khoảng 60-70%. VAMC có thể chia toàn bộ khối nợ này thành các nhóm (tranche), tương ứng với các loại chứng khoán khác nhau:
Chứng khoán loại 1 thuộc ngưỡng 70% có thể thu hồi, gần như hoàn toàn không có rủi ro, vì VAMC sẽ thu hồi các khoản nợ đó và trả lại cho người mua chứng khoán. Chứng khoán loại 2 rơi vào khoảng từ 50% đến 70%. Chứng khoán loại 3 là loại xấu, có thể bị mất vốn, phần này VAMC có thể chiết khấu với các ngân hàng khi họ bán nợ xấu cho VAMC.
Theo ông Tú Anh, cách làm này giúp VAMC không phải đi tìm những "ông chủ lớn" có tiền để mua nợ xấu. "Khoản nợ xấu ấy sẽ được đưa lên thị trường đại chúng. Tất cả mọi người đều góp tay vào, ngân hàng sẽ có một bảng cân đối kế toán sạch và giảm được chi phí xử lý nợ", ông nói.
Khi rủi ro của hệ thống ngân hàng giảm, theo ông, lãi suất sẽ giảm được và vĩ mô cũng ổn định hơn.


